Cafeïnevrije koffie - echt cafeïnevrij?

Er zijn nog wel eens vragen over cafeïnevrije koffie. Is het wel gezond? Is cafeïne überhaupt ongezond? Hoe wordt de cafeïne uit de koffie gehaald en is dat niet schadelijk? En hoeveel cafeïne zit er eigenlijk in cafeïnevrije koffie?

In deze blog proberen wij op de meest gestelde vragen een antwoord te geven.

Wat is cafeïne?

In de natuur hebben planten, net als dieren, natuurlijke vijanden. Planten worden bedreigd door schimmels, bacteriën, etc. en door dieren die planten eten. Om zich te weren tegen vraat ontwikkelden planten in de loop van de tijd allerlei afweermechanismen. Dat kunnen bijvoorbeeld doorns en stekels zijn, of brandharen (zoals bij de brandnetel). Ook kan een plant stoffen aanmaken in de bladeren en/of vruchten die giftig zijn, of niet zo lekker. Cafeïne is zo'n stof die voor insecten niet gezond is. Het smaakt bovendien bitter. Koffieplanten (en theeplanten, cacaoplanten en nog heel veel andere) bevatten cafeïne, zodat insecten minder van de plant eten en de plant dus beter overleeft.

Is cafeïne ongezond?

Nee. Voor mensen althans niet en mits met mate gebruikt. Een paar kopjes koffie of thee per dag zijn niet ongezond. Overigens is cafeïne voor huisdieren wél ongezond.

Cafeïne heeft een stimulerend effect op je hersenen en bevordert je concentratievermogen en alertheid en kan je sportprestaties positief beïnvloeden (bron: Voedingscentrum). Wel is belangrijk dat je het in kleine hoeveelheden gebruikt. Dus een paar kopjes koffie, of thee per dag is helemaal geen punt.

De gevoeligheid van mensen varieert. Sommigen liggen van één kopje koffie de hele nacht wakker, anderen vallen er prima bij in slaap. Als je gevoelig bent voor cafeïne, dan is het verstandig om sowieso een paar uur voor het slapen gaan geen koffie en thee meer te drinken. En je kunt overwegen helemaal geen cafeïne meer te nuttigen en bijvoorbeeld kruidenthee of vruchtenthee te drinken. Bijvoorbeeld als je zwanger bent.

Mis je de smaak van koffie of echte thee? Dan is een cafeïnevrij gemaakte koffie of thee een oplossing. In dit artikel behandelen wij verder de cafeïnevrije koffie.

Hoe wordt koffie eigenlijk cafeïnevrij?

Heel vroeger gebruikte men benzeen als oplosmiddel om cafeïne uit de koffieboon te halen. Voortschrijdend inzicht heeft ons geleerd dat deze methode niet gezond is en gelukkig wordt deze nergens meer gebruikt.

Er zijn nieuwere methoden ontwikkeld die een heel zuiver smaakbeeld geven. Hoe dat ongeveer werkt kun je hieronder lezen. Het proces is verrassend technisch én fascinerend. 

1. De directe methode

Bij de directe methode worden groene (ongebrande) koffiebonen eerst gestoomd om de poriën te openen. Vervolgens worden ze gewassen in een oplosmiddel dat specifiek cafeïne aantrekt. Vaak gaat het om methyleenchloride of ethylacetaat.  

- **Methyleenchloride** is effectief en selectief: het verwijdert cafeïne zonder veel smaakstoffen mee te nemen.  
- **Ethylacetaat** komt van nature voor in fruit en wordt daarom soms gepresenteerd als een “natuurlijke” optie.

Na het wassen worden de bonen opnieuw gestoomd om restanten van het oplosmiddel te verwijderen. De methode is efficiënt en behoudt veel smaak, maar sommige koffiedrinkers vinden het idee van oplosmiddelen minder aantrekkelijk, ook al blijven er praktisch geen residuen achter. Mede ook omdat bij het branden van de koffie de restanten ervan afgebroken worden.

2. De indirecte methode

Hier worden de bonen geweekt in heet water, waardoor cafeïne én smaakstoffen oplossen. De bonen worden vervolgens uit het water gehaald, en het water wordt behandeld met een oplosmiddel dat alleen de cafeïne eruit haalt. Daarna gaan de bonen terug in hetzelfde water, zodat ze hun eigen smaakcomponenten weer kunnen opnemen.

Het resultaat: bonen die bijna net zo smaken als voor het proces, maar met veel minder cafeïne. Deze methode is populair in Europa en staat bekend om zijn milde, gebalanceerde smaakprofiel.

3. Swiss Water Process

Het Swiss Water Process gebruikt uitsluitend water, temperatuur en koolstoffilters. Er zijn echter niet veel locaties ter wereld waar men deze methode gebruikt.

Het werkt zo:
1. Bonen worden geweekt in warm water.  
2. Het water, nu vol cafeïne en smaakstoffen, gaat door een actief‑koolfilter dat alleen de cafeïne tegenhoudt.  
3. Nieuwe bonen worden vervolgens in dit “smaakrijke” water gelegd. Omdat het water al verzadigd is met smaakstoffen, lost alleen de cafeïne uit de nieuwe bonen op.

Het resultaat is een zeer smaakvolle decaf zonder chemische oplosmiddelen. Deze methode is duurder, maar geliefd bij kwaliteitskoffies.

4. CO₂‑methode

De meest moderne en efficiënte methode gebruikt superkritisch CO₂ — een toestand waarin CO₂ zich gedraagt als zowel gas als vloeistof. Onder hoge druk wordt dit CO₂ door de bonen geperst, waar het selectief de cafeïne oplost. Daarna wordt de druk verlaagd en wordt de cafeïne uit het CO₂ gehaald.

Voordelen:
- Zeer selectief: smaakstoffen blijven vrijwel volledig behouden  
- Milieuvriendelijker dan oplosmiddelen  
- Geschikt voor grote volumes
- de CO₂ wordt hergebruikt

Gezond of niet?

Uiteindelijk geldt voor alle productiemethoden die nu worden toegepast, dat deze niet ongezond zijn. De een gebruikt alleen water, de ander CO₂ - beiden hebben geen invloed op smaak en ook niet op gezondheid. De directe- en indirecte methode gebruiken misschien een natuuridentiek oplosmiddel maar het residu daarvan is na branding van de koffie ook verdwenen.

En zit er echt geen cafeïne meer in de decaf koffie? Er kunnen minieme hoeveelheden achterblijven. Maar dat zul je niet merken. Bij de CO₂-methode is dat bijvoorbeeld 0,08%.

Onze cafeïnevrije koffie

Onze (biologische) duurzaam geteelde Arabica koffie uit Peru wordt met de superkritische CO₂-methode verwerkt tot cafeïnevrije koffie. Dit geeft een heel natuurlijk smaakbeeld. De lichte branding van deze koffie maakt hem vooral geschikt als filterkoffie.

De cafeïnevrije melange wordt met de indirecte methode / natuurlijke methode verwerkt. Het is een pittige koffie die voor zowel espresso als filter koffie geschikt is.